1 augustus t/m 10 september 2017

Drach

Residency Josje Hattink

01Opsterlandse Bergen_J Hattink_2017

In het Atlanticum (8000 – 5000 v. Chr.) bestond de bodem van Friesland, Groningen en Drenthe nog voor een groot deel uit moeras. In dit uitgestrekte, zompig drasland, kregen zuurstof en bacteriën nauwelijks de kans om de afgestorven plantenresten te verteren. Over duizenden jaren ontstonden uit de dode plantenresten metersdikke lagen veen, een bron van fossiele brandstof die de dorpen in de veengebieden, als ook Beetsterzwaag, evenveel welvaart als armoede heeft gebracht

Het afsteken van veen heeft diepe sporen nagelaten in het landschap: turftrekken, petgaten en zetvelden. Handarbeid op kleine schaal ontwikkelden zich in de 19e eeuw tot grootschalige industriële ontginning. Baggerbeugels, veenstikkers en baggelmachines; het zijn woorden die al lang verdwenen zijn uit de Nederlandse taal, maar de sporen van deze werktuigen zijn nog altijd te lezen in het Nederlandse landschap.

De Nederlandse kunstenaar Josje Hattink (1990, Amstelveen) bestudeert al ruim een jaar de geografische en culturele geschiedenis van de veengebieden rond Beetsterzwaag. Voor SYB stelde ze een gevarieerd publieksprogramma samen met screenings, kunstenaarsgesprekken, workshops en een excursie over veen, turf en het veenlandschap.

Het programma gaat vooraf aan een residency periode in Kunsthuis SYB van zes weken. Tijdens haar verblijf onderzoekt Josje Hattink in hoeverre de bewoners van Beetsterzwaag en omgeving zich nog verbonden voelen met het veen (of de ‘drach’ in het oud-Fries), het materiaal dat zo’n belangrijke rol heeft gespeeld in het leven van veel van hun voorouders. Wat betekenen de veengronden nog voor hen? Tegelijkertijd verkent Hattink de sculpturale kwaliteit van het veen en de lege ruimte die het achterlaat in het landschap, door in en rond het kunsthuis installaties te maken met veen en turf. Hattink laat zich hierbij inspireren door vormen die typisch zijn voor de veenwinning, zoals turfmuren en –torens, zetvelden en petgaten. In haar onderzoek werkt ze samen met Theun de Leeuw, de laatste commerciële veensteker van Nederland en Theo Spek, hoogleraar landschapsgeschiedenis aan de Universiteit van Groningen.

Josje Hattink studeerde beeldende kunst aan de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten in Den Haag. Ze nam deel aan verschilleden groepsexposities en residenties waaronder Atelier Austmarka (Austmarka, Noorwegen) en De Satellietgroep, artist in residence ‘De Zandmotor’ in Villa Ockenburgh in Loosduinen. Het werk van Josje Hattink is samen te vatten in een eenvoudige vraag: wanneer je een kuil graaft, ontstaat er dan automatisch een berg? Voor Hattink is het verkennen van materialiteit, volume en negatieve ruimte een manier om te begrijpen hoe de wereld om ons heen is opgebouwd en functioneert.

Programma (o.v.):

Filmscreening & Excursie: Peatland en Veenmoeras
Door Josje Hattink in samenwerking met Jasper Coppes, Prof.dr.ir. Theo Spek (Rijksuniversiteit Groningen) en Theun de Leeuw.
Kunsthuis SYB, 23 juni vanaf 11:00 uur

In de ochtend tonen we de bekroonde 16mm film “Flow Country” (2017) van Jasper Coppes gevolgd door een vraaggesprek met de kunstenaar. In de film neemt Jasper Coppes de kijker mee in een bijzondere verkenning van de veenmoerassen (Peatlands) in Schotland. Na de lunch gaan we onder leiding van Theo Spek (hoogleraar landschapsgeschiedenis aan de Rijksuniversiteit Groningen) en veendelver van het laatste uur Theun de Leeuw, zelf de modder in op zoek naar sporen van het verleden in het veenlandschap bij Beetsterzwaag (natuurgebied De Deelen).

Workshops: “Turf I” en “Turf II”
Door Josje Hattink en Jerke Mulder
In samenwerking met Openluchtmuseum ‘t Damûs en Grondstoffenbedrijf van der Wiel in Nij Beets
(Datum en tijd o.v.) 27 augustus en 10 september (tijdens open monumentenweekend)

De geschiedenis van Nij Beets en Beetsterzwaag laat zich lezen als een Tale of Two Cities: de een arm, de ander rijk; de een nat, de ander droog; de een gebouwd op modder, de ander op zand. Wat beide dorpen in het verleden verbond was het veen: in Nij Beets woonden de veenarbeiders, vaak in erbarmelijke omstandigheden, terwijl in Beetsterzwaag de grondbezitters woonden in mooie statige herenhuizen. Tijdens deze serie van twee workshops worden de inwoners van beide dorpen herinnert aan hun gezamenlijk verleden. Dit brengt ze in gesprek over hoe deze tijd is overgeleverd en welke sporen ze heeft nagelaten in de twee dorpen die tegenwoordig in welstand niet meer van elkaar verschillen.

Familie-workshop: “Turf I”
Openluchtmuseum ‘t Damûs in Nij Beets
27 augustus

Wat is veen, hoe haal je het uit de grond en hoe maak je er vervolgens turf van? In deze workshop leren de kinderen uit Nij Beets en Beetsterzwaag hoe ze turf kunnen maken. Ze gaan veenmodder (‘klyn’) losmaken en aandrukken in een baggelbak. Daarna gaan ze het steken in een vorm. Dat kan de traditionele “baksteen” zijn, maar ook een heel andere, eigenzinnige vorm. Kinderen leren werken met een veenstikker, maar mogen ook hun eigen werktuigen en methoden ontwikkelen. Na het steken moet de turf drogen. Dit gebeurde traditioneel door de plaggen losjes te stapelen in turfmuurtjes en torens. Doordat de wind door de kieren tussen de plaggen waaide, verliep het droogproces sneller. De kinderen maken hun eigen, architectonische droogstapels waarin ze kunnen experimenteren met verschillende vormen en zelfbedachte droogmethodes.

Familieworkshop: “Turf II”
Grondstoffenbedrijf van der Wiel in Nij Beets
10 september

Nu de turf droog is, is het geschikt om als brandstof te worden gebruikt. Op het immense bedrijfsterrein van Van der Wiel, een enorme zandafgraving, bouwen de kinderen onder leiding van Josje Hattink en Jerke Mulder een enorme architectonische constructie van turf. De kinderen werken in een groep, maar krijgen ook de gelegenheid om hun eigen stempel te drukken op het bouwwerk.

Aansluitend event: “turffeest”
Grondstoffenbedrijf van der Wiel in Nij Beets
(Datum en tijd volgt)

De workshop wordt afgesloten met een feest voor alle bewoners van Nij Beets en Beetsterzwaag. Tijdens het feest zal het bouwsel waaraan de kinderen die dag hebben gewerkt worden aangestoken en volledig afbranden. Een heus spektakel dat herinnert aan de onschatbare waarde van een materiaal uit een voorbije tijd.

Met dank aan:

M

VSBfonds PAY-OFF CMYK


van Teyens Fundatie

stroom_logo_nl